Bilim ve Sanat Merkezinde Çalışan Öğretmenlerin Tükenmişlik Düzeyinin İncelenmesi

Feyzullah ŞAHİN, Dilek ŞAHİN

Özet


ÖZET: Bu çalışmanın amacı, Türkiye genelinde Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) çalışan üstün yeteneklilerin
öğretmenlerinin yaşadığı tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesidir. Araştırmada, veri toplama amacıyla Masclach
Tükenmişlik Ölçeği kullanılmıştır. Veriler, Türkiye genelinde yedi farklı bölgede hizmet veren 25 BİLSEM’den email
yöntemi ile toplanmıştır. Araştırmaya 86 çalışan dahil edilmiştir. Çalışmada, BİLSEM’de çalışan üstün yetenekli
öğrencilerin öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyinin bazı bireysel ve mesleki değişkenlere göre farklılaşıp
farklılaşmadığı incelenmiştir. Araştırma sonucunda; cinsiyet ile meslekte ve/ veya BİLSEM’de çalışma süresinin
DT’nin belirleyicileri arasında olmadığı, çalışma ortamından memnuniyet, üstlerinden takdir görme ve iş yükü
algısının ise DT’nin belirleyicileri arasında olduğu belirlenmiştir. D’nin ise cinsiyet ve BİLSEM’de çalışma
süresinden etkilenmediği, meslekte çalışma süresi, iş yerinden memnuniyet, iş yükü algısı ve üstlerinden takdir görme
durumunun ise D’nin belirleyicileri arasında yer aldığı tespit edilmiştir. KBD puanları ise cinsiyet, meslekte çalışma
süresi ve iş yükü algısına göre farklılaşmadığı, BİLSEM’de çalışma süresi, işyerinden memnuniyet ve üstlerinden
takdir görme durumuna göre farklılaştığı da belirlenmiştir.
Anahtar Sözcükler: Tükenmişlik, üstün yetenekliler öğretmeni, Bilim ve Sanat Merkezi, bireysel özellikler, iş yeri
özellikleri.

Referanslar


Ataman, A. (2000). Üstün zekalılar ve üstün yetenekliler. Eripek, S., (Editör). Özel eğitim

içinde, (151-170). Anadolu Üniversitesi Yayın No:1411, Eskişehir

Ataman, A. (2004). Üstün zekalı ve üstün yetenekli çocuklar. Şirin, M., R., Kulaksızoğlu A, ve

Bilgili A., E., (Editör), I.Türkiye üstün yetenekli çocuklar kongresi makaleler kitabı,

içinde, (155-168). Çocuk Vakfı Yayınları, Yayın No:64, İstanbul.

Adali, E. & Priami, M. (2002). Burnout among nurses in intensive care units, internal medicine

wards and emergency departments in greek hospitals. ICUs and Nursing Web Journal,

, 1-19.

Akten, S. (2007). Rehber öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi.

(Yayınlanmamış yüksek lisans tezi), Trakya Üniversitesi, Edirne.

Babaoğlan, E. (2006). İlk öğretim okulu yöneticilerinde tükenmişlik (Yayımlanmamış doktora

tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.

Brouwers, A. & Tomic, W. (2000). A longitudinal study of teacher burnout and percieved selfefficacy

ın classroom management. Teaching And Teacher Education, 16, 239-253.

Budak, G. & Sergevil, O. (2005). Tükenmişlik ve tükenişliği etkileyen örgütsel faktörlerin

analizine ilişkin akademik personel üzerinde bir uygulama. D.E.Ü.İ.B.F. Dergisi, 20(2),

-108.

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E., K., Akgün, Ö., E., Karadeniz, Ş. & Demirel, F. (2009). Bilimsel

araştırma yöntemleri. Pegem Yayıncılık, 4. Baskı, Ankara.

Cano-Garcia, F., J., Padilla-Munoz, E., M. & Carrasco-Ortiz, M., A. (2005). Personality and

contextual variables ın teacher burnout. Personality And Individual Differences, 38,

-940.

Cemaloğlu, N. & Şahin, D. E. (2007). Öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeylerinin farklı

değişkenlere göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 15 (2), 465-484.

Ceyhan, A. A., & Siliğ, A. (2005). Banka çalışanlarının tükenmişlik düzeyleri ile uyum

düzeyleri arasındaki ilişki. Sosyal Bilimler Dergisi, 2, 43-55.

Cephe, P. T. (2010). A study of the factors leading English teachers to burnout. Hacettepe

Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38, 25-34.

Çokluk, Ö. (2003). Örgütlerde tükenmişlik. Elma, C., Demir, K., (Ed.) (2003): Yönetimde

çağdaş yaklaşımlar içinde (109-134), Anı Yayıncılık, (2.Baskı), Ankara.

Demirbaş, A. R. (2006). Üç farklı hastanenin yöneticilerinin ve klinikte çalışan sağlık

personelinin tükenmişlik durumları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara

Üniversitesi, Ankara.

Durr, W., K. (1979). Characteristics of gifted children: ten years of research. In Gowan, J., C.,

Torrance, E., P., (Eds.), Educating the ablest: a book of readings on the education of

gifted children. (23-32), F. E. Peacock Publisher, İllinois.

Emery, D., W, & Vandenberg, B. (2010). Special education teacher burnout and act,

International Journal Of Special Education, 25 (3), 119-131.

Enç, M. (2005). Üstün beyin gücü gelişim ve eğitimleri, (2.Basım). Gündüz Eğitim ve

Yayıncılık, Ankara.

Endepohls-Ulpe, M. & Ruf, H. (2005). Primary school teachers’ criteria for the ıdentification of

gifted pupils. High Ability Studies. 16 (2), 219-228.

Ergin, C. (1992). Maslach tükenmişlik envanterinin uyarlaması. Ankara: Hacettepe Üniversitesi

VII. Ulusal Psikoloji Kongresi Düzenleme Kurulu ve Türk Psikologlar Derneği Yayını.

Fernet, C., Guay, F., Snecal, C. & Austin, S. (2012). Predicting ıntraindividual changes ın

teacher burnout: the role of perceived school environment and motivational factors.

Teaching and Teacher Education. 28, 514-525.

Fruedenberger, H. (1974). Staff burnout. Journal of Social Issues, 30, 159-165.

Finley, L., T. (2008). Implementing a differentiated model of gifted education: perspectives of

elementary principlaps and teachers (Unpublished doctoral thesis). Archadia University.

Garrosa, E., Moreno-Jimenez, B., Liang, Y. & Gonzalez, J. L. (2006). The Relationship

between socio-demographic variables, job stressors, burnout, and hardy personality in

nurses: an exploratory study. İnternational Journal Of Nursing Studies, 10(16), 1-9.

Girgin, G. (1995). İlkokul öğretmenlerinde meslekten tükenmişliğin gelişimini etkileyen

değişkenlerin analizi ve bir model önerisi (izmir ili kırsal ve kentsel yöre

karşılaştırması) (Yayınlanmamış doktora tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.

Girgin, G. & Baysal, A., (2005). Tükenmişlik sendromuna bir örnek: zihinsel engelli öğrencilere

eğitim veren öğretmenlerin mesleki tükenmişlik düzeyi. TSK Koruyucu Hekimlik

Bülteni, 4 (4), 172-187.

Gross, M., U., M. (2004). Gifted and talented education professional development package for

teachers: module-1, The University Of South Walles.

Grayson, J., L. & Alvarez, H., K. (2008). School climate factors relating to teacher burnout: a

mediator model. Teaching and Teacher Education, 24, 1349-1363.

Guskin, S., L., Peng, S., Y., J. & Majd-Jabbari, M. (1988). Teachers’ perceptions of giftedness.

Gifted Child Quarterly, 32 (1), 216-221.

Gündüz, B. (2005). İlköğretim öğretmenlerinde tükenmişlik. Mersin Üniversitesi Eğitim

Fakültesi Dergisi, 1(1): 152-166.

Hunsaker, S., L., Finley, V., S. & Frank, E., I. (1997). An analysis of teacher nominations and

student performance ın gifted programs. Gifted Child Quarterly, 41 (2), 19-24.

Jeltova, I. & Grigorenko, E., L. (2005). Systemic approaches to giftedness. In Sternberg R., J.,

Davidson, J., E., (Eds) Conceptions of giftedness (2nd ed, 171-186), Cambridge

University Press, Cambridge.

Johnstone, C. (1999). Strategies to prevent burnout. British Medical Journal, 7292 (318), 2-6.

Kalaycı, Ş. (2008). SPSS uygulamalı çok değişkenli istatistik teknikleri, 3. Baskı, Asil Yayın

Dağıtım, Ankara.

Karakelle, S. & Canpolat, S. (2008). Tükenmişlik düzeyi yüksek ilköğretim öğretmenlerinin

öğrencilere yaklaşım biçimlerinin incelenmesi, Eğitim ve Bilim, 33 (147), 106-120.

Kılıç, R. (2010). I. Uluslararası üstün yetenekliler eğitim sempozyumu, 21-23.

Kırılmaz, A. Y., Çelen, Ü. & Sarp, N. (2003). İlköğretimde çalışan bir öğretmen grubunda

“tükenmişlik durumu” araştırması. İlköğretim-Online, 2 (1), 2-9.

Maslach, C. & Jackson, S., E. (1981). The measurement of experienced burnout, Journal Of

Occupational Behavior, 2, 99-113.

Maslach, C. & Leiter, M. P. (1997). The truth about burnout how organizations couse personal

stres and what to dol about it. San Francisco: Jossey-Bass Publishers, First Edition.

MEB, (2007). Bilim ve sanat merkezleri yönergesi.

MEB, (2009). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği.

Oginska, H. & Estryn-Behar, M. (2001). Working conditions and intent to leave the profession

among nursing staff, cahapter “burnout in the nursing profession in europe. working”

The Hague, Netherlands: Esther Van Der Schoot.

Ok, S. (2002). Banka çalışanlarının tükenmişlik düzeylerinin iş doyumu, rol çatışması, rol

belirsizliği ve bazı bireysel özelliklere göre incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi).

Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Özkan, Ş. (2008). Rol çatışması ve rol belirsizliğinin hekim ve hemşirelerin tükenmişlik

düzeyleri üzerine olan etkileri (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Hacettepe

Üniversitesi, Ankara.

Perrewe, P. L. (2002). Are work stress relationships universal: a nine-region examination of role

stressors, general self-efficacy, and burnout. Journal of İnternational Management, 8:

-187.

Piko, B. F. (2005). Burnout, role conflict, job satisgaction and psychosocial health among

hungarian health care staff: a questionnaire survey, İnternational Journal of Nursing

Studies, 43, 311-318.

Rogers, P. (2004). Recognizing and coping with caregiver burnout. Arkansas Spinal Cord

Commission. N. University.

Sak, U. (2010). Üstün zekalılar özellikleri tanılanmaları ve eğitimleri, Maya Akademi, Ankara.

Sak, U. (2008). Üstün zekalı öğrenciler. Diken, İ., H (Editör) Özel eğitime gereksinimi olan

öğrenciler ve özel eğitim içinde (499-535), Pegem Yayınevi, Ankara.

Silverman, L, K. (1998). Personality and learning styles of gifted children. In Vantassel-Baska,

J. (Eds), Excellence in educating gifted and talented learners, (3rd ed, 29-65) Love

Publishing, Colorado.

Sinat, Ö. (2007). Psikiyatri kliniklerinde çalışan hemşirelerin tükenmişlik düzeylerinin

araştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

Spickard, A., Gabbe, S. G. & Christensen, J. F. (2002). Mid-career burnout in generalist and

specialist physicians. Erişim Adresi: www.jama.com, Erişim Tarihi:21.07.2008.

Sucuoğlu, B. & Kuloğlu, N., (1996). Özürlü çocuklarla çalışan öğretmenlerde tükenmişliğin

değerlendirilmesi, Türk Psikoloji Dergisi, 10 (36), 44-60.

Sundin, L. & Hochwalder, J. (2007). The relationship between different work-related sources of

social support and burnout among registered and asistant nurses in sweden: a

quensionnaire survey. İnternational Journal of Nursing Studies.

Sürgevil, O. (2005). Tükenmişlik ve tükenmişliği etkileyen örgütsel faktörler: akademik

personel üzerinde bir uygulama (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül

Üniversitesi, İzmir.

Şahin, D. (2009). Ankara keçiören eğitim ve araştırma hastanesi hemşirelerinin rol çatışması –

rol belirsizliği ve tükenmişlik durumları (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Ankara

Üniversitesi, Ankara.

Şahin, F. & Şahin, D. (2013). Engelli bireylerle çalışan özel eğitim öğretmenlerinin tükenmişlik

düzeyinin belirlenmesi. Öğretmen Eğitimi ve Eğitimcileri Dergisi (basım aşamasında).

Tanrıverdi, L. (2008). İlköğretim müfettişlerinin iş tatmini ile tükenmişlik düzeylerinin

incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.

Terman, L., M. & Oden, M., H. (1976). Genetic studies of genius: volume ıv the gifted child

grows up twenty – five years’ follow – up of a superior group, Stanford University

Press.

Tomlison, H. (1999). The differentiated classroom: responding to the the needs of all learners.

Alexandria, VA: Assosiation For Supervision And Curriculum Development.

Vantassel-Baska, J. (1998). A comprehensive model of program development, In Vantassel-

Baska, J. (Eds), Excellence in educating gifted and talented learners, (3rd ed, 309-334)

Love Publishing, Colorado.

Waterman, S. & He, Y. (2011). Effects of mentoring programs on new teacher retention: a

literature review, Mentoring&Tutoring: Parntership in Learning, 19, 2, 139-156.

Yılmaz, A. (2007). İlk öğretim müfettişlerinin mesleki görevlerini yerine getirme durumları ile

tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki (Yayımlanmamış doktora tezi). Abant İzzet

Baysal Üniversitesi, Bolu.

Zabel, M. K. Dettmer, P. A. & Zabel R. H. (1984). Factors of emotional exhaustion,

depersonalization, and sense of accmplishment among teachers of the gifted. Gifted

Child Quarterly, 28 (2), 64-69.


Tam Metin: PDF (English)

Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.